Çorum’da Türk-İslam döneminden günümüze ulaşan tarihî mezar taşları ve kitabeler, yürütülen ulusal envanter çalışması kapsamında uzman ekipler tarafından incelenerek dijital ortama aktarılacak. Yaklaşık iki yıl sürmesi öngörülen çalışmada 2 bin ile 3 bin arasında kitabenin okunarak kayıt altına alınması hedefleniyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Çalışması” kapsamında Çorum’daki saha araştırmalarına başlandı. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Oktay Gündoğdu öncülüğündeki dokuz kişilik uzman ekip, ilk çalışmalarını Hıdırlık ve Ulu Mezarlık bölgelerinde gerçekleştiriyor.
Çalışmalar sırasında mezar taşları ve kitabelerin üzerindeki Osmanlı Türkçesi ve Arapça metinler uzmanlar tarafından okunuyor. Tarihî taşların fotoğrafları çekilirken ölçüleri, fiziksel özellikleri ve bulundukları alanların GPS koordinatları da kayıt altına alınıyor. Elde edilen bütün verilerin, Bakanlık tarafından hazırlanan ulusal envanter sistemine aktarılması planlanıyor.
Tarihî mezar taşlarının yalnızca vefat eden kişilerin isimlerini ve ölüm tarihlerini taşımadığı, ait oldukları dönemin sosyal hayatı, inanç dünyası, sanat anlayışı ve meslek yapısı hakkında da önemli bilgiler sunduğu belirtiliyor. Taşların üzerindeki başlıklar, işlemeler, semboller, unvanlar ve yazı biçimleri incelenerek kişilerin cinsiyeti, mesleği, toplumdaki konumu, ailesi ve bağlı bulunduğu sosyal çevre hakkında verilere ulaşılabiliyor.
Çalışmaya ilişkin bilgi veren Doç. Dr. Oktay Gündoğdu, projenin Türkiye genelinde yürütüldüğünü ve Çorum’un da bu kapsamlı çalışmanın paydaşları arasında yer aldığını söyledi.
Gündoğdu, “İlk olarak Hıdırlık ve Ulu Mezarlık bölgelerinde çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Türk-İslam dönemine tarihlendirilen mezar taşlarının üzerindeki bilgileri okuyor, fotoğraflarını çekiyor, ölçümlerini yapıyor ve GPS aracılığıyla koordinatlarını belirliyoruz. Elde ettiğimiz bütün verileri Bakanlığımızın oluşturduğu ulusal envanter programına aktarıyoruz” dedi.
Projenin yalnızca kent merkezindeki mezarlıklarla sınırlı kalmayacağını belirten Gündoğdu, çalışmaların Çorum’un ilçeleri ve köylerini de kapsayacağını ifade etti. Gündoğdu, proje tamamlandığında vatandaşların tarihî mezar taşlarına ilişkin bilgilere Bakanlığın sistemi üzerinden ulaşabileceğini, taşların üzerindeki ifadeleri günümüz Türkçesiyle okuyup değerlendirebileceğini kaydetti.
Dokuz kişilik ekiple başladıkları çalışmanın ilerleyen dönemde genişletilebileceğini dile getiren Gündoğdu, “Çorum genelinde yaklaşık 2 bin ile 3 bin arasında kitabeyi okuyacağımızı değerlendiriyoruz. Çalışmaların tamamının yaklaşık iki yıl içerisinde sonuçlandırılmasını öngörüyoruz. Bütün kitabeler kayıt altına alınıncaya kadar proje devam edecek” ifadelerini kullandı.
Mezar taşlarındaki başlık ve süslemelerin de önemli bilgiler taşıdığına dikkat çeken Gündoğdu, çiçek buketlerinin kadınlara ait taşlarda zarafet ve inceliği simgeleyebildiğini; fes, sarık, kavuk ve benzeri başlıkların ise kişinin devlet görevlisi, din âlimi veya belirli bir meslek grubunun mensubu olduğuna işaret edebildiğini anlattı.
Taşlarda genellikle Allah’ın ebedîliğini ifade eden bir başlangıç yazısının ardından kişinin kimlik bilgileri, mesleği, unvanı, ailesi ve lakabının yer aldığını belirten Gündoğdu, alt bölümlerde ise doğum ve ölüm tarihlerinin bulunduğunu söyledi. Bitkisel kabartma ve süslemelerin de vefat eden kişinin mekânının cennet olması yönündeki temennileri yansıttığını kaydetti.
Çorum genelinde sistematik olarak sürdürülecek çalışma sayesinde, zamanla zarar görme veya kaybolma riski bulunan tarihî belgelerin kayıt altına alınması amaçlanıyor. Dijitalleştirilecek mezar taşları ve kitabelerin, kentin kültürel hafızasının korunmasının yanı sıra tarih, sanat tarihi, ilahiyat, sosyoloji ve dil alanlarında yapılacak akademik araştırmalara da önemli kaynak oluşturması bekleniyor.
