Karabük Üniversitesi (KBÜ) Tıp Fakültesi öğretim üyelerinin araştırmacı olarak görev aldığı TÜBİTAK destekli bilimsel araştırma tamamlandı. Çalışmada, Tip 2 diyabet tanısı bulunan yaşlı bireylerde bilişsel egzersizlerin fiziksel performans, bilişsel işlevler ve bazı metabolik göstergeler üzerindeki etkileri değerlendirildi.
“Tip 2 Diyabetes Mellituslu Bireylerde İkili Görev Eğitiminin Denge, Egzersiz Kapasitesi, Bilişsel Durum ve Yaşam Kalitesi Üzerine Etkisi” başlıklı proje, TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Programı kapsamında yürütüldü.
Projede Karabük Üniversitesi Tıp Fakültesinden Prof. Dr. Nurhayat Özkan Sevencan ve Prof. Dr. Hatice Gülşah Karataş araştırmacı olarak görev aldı. Araştırmanın uygulamaları ise Karabük Üniversitesi Karabük Eğitim ve Araştırma Hastanesinde gerçekleştirildi.
Araştırma kapsamında Tip 2 diyabet tanısı bulunan 45 yaşlı birey, tekli görev eğitimi, egzersizlere bilişsel egzersizlerin eklendiği ikili görev eğitimi ve kontrol grubu olmak üzere üç gruba ayrıldı. Egzersiz gruplarında yer alan katılımcılara 8 hafta boyunca haftada 3 gün aerobik, kuvvetlendirme ve denge egzersizleri uygulandı.
Bilişsel egzersiz grubunda ise katılımcılardan fiziksel egzersizleri gerçekleştirirken aynı zamanda dikkat, hatırlama ve düşünme becerilerini kullanmaları istendi. Araştırmayı toplam 37 katılımcı tamamladı.
Çalışmanın sonuçlarında, bilişsel egzersizlerin eklendiği grupta son üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösteren HbA1c değerlerinde kontrol grubuna kıyasla iyileşme görüldü. Aynı grupta öğrenme ve bellek süreçleriyle ilişkili BDNF düzeylerinde de kontrol grubuna göre gelişmeler tespit edildi.
Araştırmada bilişsel egzersiz uygulanan grupta yalnızca metabolik göstergelerde değil, çeşitli bilişsel becerilerde de gelişmeler kaydedildi. Katılımcıların bilişsel durumu, hatırlama, dikkat ve planlama becerileri ile reaksiyon zamanında iyileşmeler görüldü. Ayrıca uykuya dalma süresinin de kısaldığı belirlendi.
Fiziksel performans açısından değerlendirildiğinde ise her iki egzersiz grubunda da olumlu sonuçlar elde edildi. Katılımcıların yürüme kapasitesi, el kavrama kuvveti, oturup kalkma becerisi ve denge performansında gelişme görüldü.
Araştırmadan elde edilen bulgular, Tip 2 diyabetli yaşlı bireylere yönelik egzersiz programlarına bilişsel egzersizlerin dahil edilmesinin, özellikle bilişsel işlevler, reaksiyon zamanı ve bazı metabolik göstergeler açısından ek katkı sağlayabileceğine işaret etti.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların daha geniş katılımlı ve daha uzun süreli çalışmalarla desteklenmesi gerektiğine dikkat çekti. Böylece bilişsel egzersizlerin Tip 2 diyabetli yaşlı bireyler üzerindeki etkilerinin daha kapsamlı biçimde değerlendirilmesinin mümkün olacağı belirtildi.
Projenin yürütücülüğünü Bartın Üniversitesinden Öğr. Gör. Dr. Gizem Mermerkaya üstlenirken, araştırma ekibinde Karabük Üniversitesinden Prof. Dr. Nurhayat Özkan Sevencan ve Prof. Dr. Hatice Gülşah Karataş ile Bülent Ecevit Üniversitesinden Doç. Dr. İlke Erbay yer aldı. Projenin danışmanlığını ise Hacettepe Üniversitesinden Prof. Dr. Melda Sağlam yürüttü.
Karabük Üniversitesi akademisyenlerinin katkı sunduğu çalışma, Tip 2 diyabetli yaşlı bireylerde egzersiz ile bilişsel işlevler arasındaki ilişkinin değerlendirilmesine yönelik disiplinler arası bulgular ortaya koyarken, elde edilen sonuçlar bu alanda yapılacak daha kapsamlı araştırmalar için de önemli bir çalışma zemini oluşturdu.
